Jak wybrać metodę dezynfekcji wody basenowej? (cz.1 Preferencje i kompatybilność)

Artykuł ma na celu przybliżenie problematyki doboru systemu automatycznej dezynfekcji wody do typu i wielkości kąpieliska z uwzględnieniem preferencji użytkownika co do stosowanych środków oraz możliwości integracji dozowników z planowaną instalacją.

Nie uwzględniliśmy w tym artykule kwestii związanych z ręcznym dozowaniem chemii basenowej. Jeżeli zastanawiasz się, czy w Twoim przypadku lepszym rozwiązaniem będzie ręczne dozowanie preparatów czy też montaż automatycznego systemu dezynfekcji wody, zapraszamy do zapoznania się z artykułem:

•   Czy warto przejść z ręcznego dozowania chemii na automatykę basenową?

Znajdziesz w nim porównanie obu tych metod, ich zalety, ograniczenia oraz wskazówki, kiedy automatyzacja rzeczywiście przynosi największe korzyści.

Ponadto, z uwagi na obszerność zagadnienia dezynfekcji wody basenowej, opracowanie to podzielone zostało na trzy części.

[CZĘŚĆ PIERWSZA] Na tej podstronie zaprezentowane zostały przemyślenia dotyczące preferencji użytkownika co do wyboru metody dezynfekcji wody basenowej. Pokrótce też opisany został (często pomijany podczas podejmowania decyzji zakupowej) problem kompatybilności urządzeń do dezynfekcji wody z pozostałymi elementami systemu utrzymywania czystości w basenie, zwłaszcza takich jak pompy obiegowe i filtry.

[CZĘŚĆ DRUGA] Kwestie związane z typem basenu oraz jego objętością w kontekście doboru właściwego urządzenia do dezynfekcji wody basenowej, a także [CZĘŚĆ TRZECIA] przegląd różnego typu urządzeń i ich funkcji dodatkowych zostały zaprezentowane na poniższych podstronach:

•   [Część 2] Jak rodzaj basenu wpływa na wybór systemu dozowania chemii? Basen zewnętrzny & wewnętrzny
•   [Część 3] Dobór urządzenia dozującego do wielkości basenu: SPA, basen ogrodowy & publiczny basen hotelowy

Uwaga! W niniejszym artykule (jak i pozostałych jego częściach) bardzo często posługujemy się uproszczonym określeniem „automatyka” lub „automatyka basenowa”. Należy jednak pamiętać, że w artykule tym koncentrujemy się na problemie doboru urządzenia do dezynfekcji basenowej, a instrument ten jest tylko jednym z aspektów techniki basenowej… Aspektu związanego z czyszczeniem i pielęgnacją basenu.

Rys. 1. Technika basenowa obejmuje wiele urządzeń, jak np. systemy pomp i filtracji, urządzenia do podgrzewania wody, oświetlenie basenowe, przykrycie kąpieliska czy jego inne elementy montażowe. Warto zaznaczy, że choć nie są to główne przedmioty tutejszych rozważań, to ich dobór i obecność w systemie mogą mieć wpływ na prawidłowe funkcjonowanie systemu dezynfekcji wody basenowej (zwłaszcza jeżeli chodzi o pompę obiegową i filtr).

Liczymy, że niniejszy artykuł pomoże Państwu w wyborze odpowiedniego dla siebie sposobu utrzymywania kąpieliska w należytej czystości.

Pamiętaj, że czysta woda w basenie, to higiena i bezpieczeństwo jego użytkowników.

 Słowem wstępu

Na rynku dostępnych jest wiele rozwiązań do automatycznego utrzymywania wody basenowej w czystości, od prostych przydomowych stacji dozujących po zaawansowane systemy automatycznego dozowania chemii basenowej dla kąpielisk publicznych. Początkowy użytkownik przemierzający bezkres Internetu może dostać małego zawrotu głowy. Dlatego postaramy się przeprowadzić Państwa przez proces decyzyjny i w miarę sprawnie uprościć decyzję zakupową.

Bazując na doświadczeniu montażowym i sprzedażowych sugerujemy zacząć od przemyślenia własnych preferencji co do tego, jakich środków chcemy używać do utrzymywania czystości wody w basenie?

W następnej kolejności warto zastanowić się nad tym, jakie instalacje mamy już przy kąpielisku lub jakie instalacje planujemy? Tak, aby nasz dozownik chemii basenowej był dobrze zintegrowany i kompatybilny z pompą obiegową, systemem filtracji, czy też z pompą ciepła i na przykład, urządzeniami do sterowania atrakcjami wodnymi. Niezależnie od tego, czy nasz basen posiada już inne urządzenia, czy też dopiero planujemy ich instalację, warto uwzględnić fakt, że w przyszłości możemy chcieć rozbudować kąpielisko o dodatkowe wyposażenie.

Kiedy już znajdziemy odpowiedź na te dwa fundamentalne pytania, czyli:

1. Jakich środków chcę używać do utrzymywania wody basenowej w czystości?
2. Czy planuję rozbudować kąpielisko o inne urządzenia?

… Będziemy mogli zasadniczo ograniczyć wybór i przejść do zagadnień związanych z typem basenu oraz jego wielkością (pojemnością wody).

Warto zwrócić uwagę, że wiele osób planujących zakup automatycznego systemu dozowania chemii basenowej w ogóle pomija kwestie swoich preferencji użytkownych oraz kwestie ewentualnej rozbudowy systemu o inne automatyki przybasowane i od razu przechodzi do próby doboru dozowników uwzględniając jedynie typ basenu i jego wielkość (objętość).

Brak odpowiedzi na pytania co do własnych preferencji oraz planów rozbudowy kąpieliska może skutkować większym dysonansem pozakupowym i towarzyszącym mu rozgoryczeniem, …że może i decyzja nie była błędna, ale nie do końca świadoma i przemyślana.

Rodzaj basenu, a zwłaszcza to, czy jest to basen zewnętrzny czy wewnętrzny oraz jego objętość (pojemność wody) będą miały zasadniczy wpływ na dobór właściwego systemu do automatycznej dezynfekcji wody basenowej. Te dwie kwestie stanowią rdzeń problemu, którego rozwiązanie znacząco uproszczą preferencje użytkownika i jego plany.

Ostatecznie, kiedy mamy już odpowiedź na powyższe pytania, pozostaje kwestia doboru urządzenia do dezynfekcji wody basenowej. Na rynku dostępne są proste regulatory pH, dozowniki chloru, urządzenia do pomiaru ORP (Redox). Obok prostych dozowników chemii do basenów przydomowych na rynku dostępne są też automaty wielofunkcyjne wykorzystywane częściej przy większych kąpieliskach, takich jak publiczne baseny hotelowe czy ekskluzywne SPA.

Wybór urządzenia warunkowany jest nie tylko jego funkcjami podstawowymi, ale i dodatkowymi funkcjami ułatwiającymi obsługę systemu. Podczas zakupu urządzenia do dozowania chemii basenowej, dodatkowe pytania padają najczęściej o:

•   łączność Wi-Fi i Bluetooth,
•   wyświetlacz LED,
•   alarmy i powiadomienia,
•   rejestrację parametrów,
•   czy wspomniane już wcześniej sterowanie dodatkowymi urządzeniami.

Większość nowoczesnych aparatur do automatycznego dozowania chemii basenowej posiada już tego typu funkcje. Niemniej należy pamiętać, że niekiedy te prostsze rozwiązania (mniej skomplikowane i o mniejszej ilości dodatkowych funkcji) mogą być łatwiejsze i bardziej komfortowe w użytkowaniu… A przecież decydując się na automatykę basenową chodzi nam przede wszystkim o komfort i wygodę.

 Jaką metodę dezynfekcji wybrać? Dozowanie chloru, elektroliza soli czy tlen aktywny?

Zanim zaczniesz patrzeć na typ basenu i jego pojemność, odpowiedz sobie na dwa ważniejsze pytania:

1. Jaką metodę dezynfekcji wody basenowej chcę stosować?
2. Czy w przyszłości planuję rozwijać instalację przybasenową o inne urządzenia?

Pojemność basenu można zmierzyć w minutę, natomiast te pytania determinują wybór nie tylko jednego urządzenia, ale i całego systemu. Z punktu widzenia doboru automatyki najważniejsze jest to, że różne środki dezynfekcyjne wymagają różnych metod kontroli i dozowania.

 Dezynfekcja chlorem

Zacznijmy od chloru, którego zapach i właściwości mogą odstraszyć niejednego "amatora basenowego relaksu". Taka myśl towarzyszy zazwyczaj osobom, które nie korzystają z kąpieliska na co dzień, są bardzo wrażliwe na chlor lub źle tolerują jego zapach. Stąd prosty wniosek, że elektroliza soli (łagodniejsza forma dezynfekcji oparta na chlorze) oraz tlen aktywny (ta metoda pozbawiona jest chloru) mogą być preferowanym wyborem dezynfekcji wody basenowej przez osoby wrażliwe na zapach i właściwości chloru.

Znaczący wpływ na wybór może mieć też częstotliwość kąpieli i odporność organizmu na właściwości środków dezynfekcyjnych. To bardzo ważne zagadnienie, na które warto zwrócić uwagę zwłaszcza w kontekście preferencji pozostałych osób korzystających z basenu, np. współmałżonka, dzieci czy gości.

Rys. 2. Automatyczna dezynfekcja chlorem. System na bieżąco monitoruje parametry wody (najczęściej pH i potencjał ORP lub poziom wolnego chloru), a następnie automatycznie dozuje odpowiednią ilość środka chlorowego. Dzięki ciągłej kontroli utrzymywany jest optymalny poziom dezynfekcji, co zapewnia skuteczne usuwanie bakterii, wirusów i glonów oraz ogranicza zużycie chemii basenowej.

 Dlaczego chlor jest najpopularniejszy?

•   największa skuteczność dezynfekcji,
•   sprawdzone rozwiązanie,
•   stosowany w większości basenów,
•   łatwo kontrolować jego działanie.

W systemach opartych na chlorze najczęściej spotykamy automatykę kontrolującą: pH, potencjał Redox (ORP) oraz poziom wolnego chloru (w bardziej zaawansowanych urządzeniach).

 Typowe konfiguracje

•   regulator pH
•   pH + ORP
•   pH + wolny chlor

Dlaczego właśnie takie konfiguracje z naciskiem na pomiar pH? Skuteczność dezynfekcji zależy bowiem od utrzymania prawidłowego pH (7,2 – 7,6) oraz odpowiedniego poziomu wolnego chloru.

 Elektroliza soli

Coraz większą popularnością cieszą się urządzenia do elektrolizy soli. Chociaż użytkownik nie dodaje do wody klasycznych preparatów chlorowych, proces dezynfekcji nadal opiera się na aktywnym chlorze wytwarzanym z rozpuszczonej soli.

Elektroliza soli nie jest alternatywą dla chloru w sensie chemicznym. Urządzenie wytwarza aktywny chlor z rozpuszczonej w wodzie soli, dzięki czemu użytkownik nie musi regularnie dozować tradycyjnych preparatów chlorowych.

Czym jest elektroliza soli? To proces rozkładu chemicznego (np. chlorku sodu NaCl) pod wpływem prądu stałego. W technologii basenowej umożliwia ona automatyczną dezynfekcję, w której naturalny chlor powstaje bezpośrednio w obiegu wody.

Z punktu widzenia dezynfekcji, woda nadal uzdatniana jest chlorem, ale jest on mniej wyczuwalny niż przy klasycznym chlorowaniu, a przez to znacząco rośnie komfort użytkowania z basenu. Doznania ulegają poprawie również z uwagi na fakt, że elektroliza soli (poza dosypywaniem soli) nie wymaga ręcznego uzupełniania preparatu, dzięki czemu systemy oparte na tym rozwiązaniu osiągają najwyższy stopień automatyzacji.

Rys. 3. Zasada działania elektrolizy soli. Sól rozpuszczona w wodzie (NaCl) przepływa przez celę elektrolityczną, gdzie pod wpływem prądu stałego powstaje aktywny chlor dezynfekujący wodę basenową. Po zakończeniu procesu dezynfekcji chlor wraca do postaci chlorków, zamykając naturalny cykl elektrolizy.

 Dlaczego jest to wygodne?

•   Chlor powstaje na bieżąco z soli – nie trzeba magazynować chemii.
•   Stała automatyczna dezynfekcja (najwyższy poziom automatyzacji).
•   Niższe koszty eksploatacji (mniejsze zużycie preparatów).
•   Większy komfort kąpieli (woda łagodna dla skóry, brak zapachu).

 Dezynfekcja za pomocą aktywnego tlenu

Tlen aktywny ma kilka wad w porównaniu z dozowaniem chloru czy elektrolizą soli. Skuteczność dezynfekcji tlenem aktywnym nie jest tak wysoka jak za pomocą chloru czy elektrolizy soli (chloru naturalnego). Nawet przy prawidłowym dozowaniu nie uzyskamy takich efektów jak przy stosowaniu chloru.

Na rynku dostępny jest też mniejszy wybór urządzeń pozwalających na wykorzystywanie aktywnego tlenu do dezynfekcji wody basenowej. Zwykle wyższe są też koszty eksploatacji takich urządzeń.

Również stopień automatyzacji jest zwykle niższy. Urządzenia do dezynfekcji wody w basenie wykorzystujące tlen aktywny wymagają częstszej aktywności użytkownika i większego zainteresowania kwestią kompatybilności z pozostałymi elementami systemu.

Tak tlen aktywny jest wybierany przede wszystkim przez użytkowników, którzy chcą ograniczyć stosowanie chloru w wodzie basenowej. Rozwiązanie to dobrze sprawdza się w mniejszych basenach prywatnych oraz tam, gdzie z kąpieliska korzystają osoby o wrażliwej skórze.

Rys. 4. Dezynfekcja za pomocą aktywnego tlenu. Aktywny tlen (zwykle w postaci nadlenku wodoru H₂O₂) jest dozowany do wody basenowej, gdzie utlenia zanieczyszczenia organiczne i niszczy mikroorganizmy. Po wykonaniu swojej pracy rozkłada się na wodę i tlen – bez nieprzyjemnego zapachu chloru.

Zalety aktywnego tlenu

•   Skuteczna dezynfekcja bez chloru
•   Brak nieprzyjemnego zapachu
•   Łagodny dla skóry i oczu
•   Idealny dla osób wrażliwych na chlor

Tabela. Porównanie metod dezynfekcji wody basenowej

 Integracja z pozostałą techniką basenową

Na potrzeby dalszej części artykułu przyjmijmy więc, że wybraliśmy już metodę dezynfekcji wody. Kolejnym krokiem będzie sprawdzenie czy planowany system dezynfekcji wody basenowej będzie współpracował z pozostałymi elementami techniki basenowej ...Zwłaszcza z pompą, filtrem i (ewentualnuie) sterownikiem.

W praktyce bardzo rzadko podejmuję się ten temat w kontekście rozważań nad zakupem dozownika do chemii basenowej, a przecież basen to (prędzej czy później) system, w obrębie którego instaluje się różne urządzenia. ...Urządzenia, które nie powinny działać samodzielnie, a przynajmniej powinny uwzględniać istnienie innych instalacji.

Jednym słowem, skuteczność systemu dezynfekcji wody basenowej zależy od prawidłowej współpracy z pompą obiegową, układem filtracji oraz innymi elementami techniki basenowej (na przykład stosowania przykrycia tafli wody poza czasem jego użytkowania). Warto więc sprawdzić, czy planowane urządzenie umożliwia współpracę z istniejącą instalacją oraz czy pozostawia możliwość jej rozbudowy w przyszłości?. Dzięki temu unikniemy sytuacji, w której konieczna będzie wymiana sprawnego urządzenia tylko dlatego, że nie obsługuje nowych funkcji.

Temat jest dość obszerny, więc ograniczymy się do wskazań najważniejszych zależności między dozownikiem a pompą obiegową i systemem filtracji.

 Pompa obiegowa

Jak można to było zaobserwować na powyższych rysunkach, każdy system utrzymywania czystości wody basenowej zaczyna się od pompy obiegowej i filtra. Są to dwa podstawowe elementy każdego układu uzdatniania wody basenowej. W zasadzie nie ma reguły co do tego, że różne metody dezynfekcji wody basenowej wymagają różnych pomp. Istnieje tylko reguła, że taka pompa powinna być częścią systemu i powinna być aktywna.

Dozowanie chemii, elektroliza soli czy wpuszczanie tlenu aktywnego powinno odbywać się wyłącznie podczas pracy pompy obiegowej. Dozowanie preparatu przy zatrzymanej pompie mogłoby doprowadzić do miejscowego nagromadzenia środka chemicznego w instalacji. W skrajnych przypadkach może to powodować błędne odczyty sond pomiarowych, przyspieszone zużycie elementów instalacji, a nawet uszkodzenie niektórych urządzeń.

Dlatego większość nowoczesnych systemów dozowania posiada wejście umożliwiające wykrycie pracy pompy lub sterowanie jej pracą. Niektórzy producenci informują o wykryciu przepływu komunikatami typu FLOW, NO FLOW lub FLOW ERROR, inni wykorzystują ikonę przepływu albo pompy. Tak naprawdę chodzi nie o monitorowanie pompy jako takiej, ale o wykrycie przepływu wody.

Dozownik wyposażony w czujnik przepływu wody zostaje uruchomiony dopiero po wykryciu przepływu wody w instalacji. W przypadku zatrzymania pompy obiegowej sterownik automatycznie blokuje pracę pompy dozującej.

 Filtracja

Równie istotne jest prawidłowe miejsce montażu sond pomiarowych oraz punktu dozowania środków chemicznych. Parametry wody powinny być mierzone dopiero po przejściu przez układ filtracji (na wodzie już przefiltrowanej), ponieważ dopiero wtedy próbka jest reprezentatywna dla rzeczywistego stanu wody w basenie. Pozwala to uzyskać wiarygodne wyniki pomiarów i uniknąć błędnych odczytów.

Z tego względu producenci systemów dozowania zalecają określoną kolejność elementów w instalacji: filtr → komora pomiarowa z sondami → punkt dozowania środków chemicznych → powrót do basenu. Takie rozwiązanie zapewnia stabilne pomiary i prawidłową pracę całego układu.

Rys. 5. Schemat instalacji. Przykładowa kolejność elementów instalacji współpracującej z automatycznym systemem dozowania chemii. Sondy pomiarowe analizują wodę po filtracji, natomiast środek chemiczny dozowany jest dopiero za komorą pomiarową. Dzięki temu pomiary nie są zakłócane przez świeżo podany preparat, a dozowanie odbywa się wyłącznie podczas pracy pompy obiegowej.

System dezynfekcji wody basenowej warto traktować jako element całej instalacji basenowej, a nie jako osobne urządzenie. Jeżeli na przykład, w przyszłości planujesz montaż pompy ciepła, warto wybrać system dozowania umożliwiający współpracę z dodatkowymi urządzeniami. Wspólna kontrola pracy pompy obiegowej, pompy ciepła i systemu dozowania pozwala zwiększyć bezpieczeństwo oraz ograniczyć zużycie energii.

Im lepiej współpracuje z pozostałymi elementami techniki basenowej, tym wygodniejsza i bardziej bezpieczna staje się codzienna eksploatacja basenu.

 Podsumowanie

Wybór systemu automatycznego dozowania chemii basenowej warto rozpocząć nie od parametrów technicznych urządzenia, lecz od określenia własnych potrzeb. To właśnie decyzja dotycząca metody dezynfekcji – chloru, aktywnego tlenu lub elektrolizy soli – w największym stopniu wpływa na wybór całego systemu oraz sposób jego późniejszej eksploatacji.

Równie ważne jest spojrzenie na dozownik jako element większej instalacji. Prawidłowa współpraca z pompą obiegową, układem filtracji oraz pozostałymi urządzeniami techniki basenowej przekłada się nie tylko na skuteczność dezynfekcji, ale również na bezpieczeństwo, niezawodność i komfort codziennego użytkowania basenu. Warto także pamiętać o przyszłości i już na etapie zakupu sprawdzić, czy wybrany system umożliwia późniejszą rozbudowę instalacji.

Mając określoną metodę dezynfekcji oraz wiedząc, jak ważna jest integracja z pozostałymi elementami techniki basenowej, można przejść do kolejnego etapu wyboru. W drugiej części poradnika omówimy, jak dobrać odpowiednie urządzenie do rodzaju i wielkości basenu oraz przedstawimy najpopularniejsze rozwiązania stosowane w automatycznym dozowaniu chemii basenowej.

•   [Część 2] Jak rodzaj basenu wpływa na wybór systemu dozowania chemii? Basen zewnętrzny & wewnętrzny
•   [Część 3] Dobór urządzenia dozującego do wielkości basenu: SPA, basen ogrodowy & publiczny basen hotelowy